Μέχρι σήμερα κανένας δεν μπορεί με σιγουριά να ειπεί ποιοι παράγοντες μπορεί να προκαλέσουν καρκίνο του μαστού.
Εντούτοις κάποιες καταστάσεις  φαίνεται να έχουν συχνά σχέση με τον καρκίνο του μαστού και αυξάνουν, στατιστικώς, τις πιθανότητες να νοσήσουν οι γυναίκες.
Α. Ηλικία
Β. Θηλυκές ορμόνες
Γ. Γενετική προδιάθεση
Δ. Διατροφή και τρόπος ζωής
Ε. Περιβαλλοντικοί  παράγοντες
 
Α:         Η ηλικία είναι ένας βασικός παράγων κινδύνου. Ο κίνδυνος αυξάνει με κάθε δεκαετία που περνάει. Ο μέσος όρος που εμφανίζεται η νόσος είναι τα 62 χρόνια.
Β:         Οι θηλυκές ορμόνες
Οιστρογόνα και προγεστερόνη δεν επηρεάζουν μόνο το μηνιαίο κύκλο της γυναίκας αλλά επηρεάζουν και τα κύτταρα του μαστού σε ότι αφορά την αύξηση και τον πολλαπλασιασμό τους.
Ορμόνες διακρίνουμε
α) εκείνες που φυσιολογικά παράγονται από τις ωοθήκες κατά τη διάρκεια του μηνιαίου κύκλου.
β) ορμονικά σκευάσματα αντισύλληψης
γ) ορμονικά σκευάσματα για ορμονική υποκατάσταση κατά την κλιμακτήριο
Σε ότι αφορά τις ορμόνες που παράγονται από τις ωοθήκες κατά το μηνιαίο κύκλο, μπορεί να ειπεί κανείς, ότι με τον αριθμό των μηνιαίων κύκλων στη διάρκεια της ζωής της γυναίκας, από την πρώτη περίοδο δηλαδή μέχρι την τελευταία, αυξάνεται ελαφρώς η πιθανότητα καρκίνου του μαστού. Έτσι καταστάσεις που έχουν σχέση με την ορμονική λειτουργία μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο εμφάνισης του Caμαστού όπως εμφάνιση την ΕΡ προ του 11 έτους της ηλικίας, εμμηνόπαυση μετά τα 54.
Η ορμονική αντισύλληψη φαίνεται ότι αυξάνει κάπως τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού καθώς και του Caτραχήλου μήτρας.
Αντίθετα τα αντισυλληπτικά φαίνεται να έχουν προστατευτική επίδραση στο Caτου ενδομητρίου και της ωοθήκης.
Η ορμονική υποκατάσταση μετά την εμμηνόπαυση αυξάνει ελαφρώς τον κίνδυνο εμφάνισης Caμαστού. Εάν όμως υπάρχουν κάποια καρκινικά κύτταρα στο μαστό αυτά με την ορμονική υποκατάσταση και υπό ορισμένες συνθήκες ερεθίζονται και αρχίζουν να αυξάνονται.
Έτσι λοιπόν ο αρχικός ενθουσιασμός για ορμονική υποκατάσταση στην κλιμακτήριο αντικαταστάθηκε από αυστηρή ένδειξη σε περίπτωση ενοχλητικών συμπτωμάτων της κλιμακτηρίου.
Χορήγηση ορμονικής υποκατάστασης πάνω από δέκα χρόνια αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης του Caμαστού.
Γ:         Ο καρκίνος του μαστού ανήκει σε εκείνους τους καρκίνους που συναντώνται συχνότερα σε μερικές οικογένειες.  5-9% των Caμαστού είναι κληρονομικός. Κάποια γονίδια είναι υπεύθυνα για αυτό (BRCA1 και BRCA2).
Εάν υπάρχει η μετάλλαξη σε αυτά τα γονίδια τότε υπάρχει κίνδυνος να νοσήσει η γυναίκα από Caμαστού, αλλά έχει και αυξημένο κίνδυνο και για καρκίνο ωοθήκης.
Τα γονίδια αυτά μεταφέρονται με μια πιθανότητα 50% από τη μητέρα αλλά και από τον πατέρα στους γιούς και τις θυγατέρες.
Μια κόρη που έχει κληρονομήσει το γονίδιο αυτό από τη μητέρα της δεν είναι απαραίτητο να νοσήσει, αλλά έχει αυξημένο κίνδυνο.
Εάν υπάρχουν οι παρακάτω περιπτώσεις, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα στην οικογένεια να υπάρχει το κληρονομούμενο αυτό γονίδιο.
-         Εάν στην οικογένεια τουλάχιστον δυο γυναίκες πρώτου βαθμού συγγένειας (μητέρα, αδελφή) ενόσησαν από Caμαστού ή ωοθήκης και τουλάχιστον μια από αυτές εμφάνισε τη νόσο πριν από το 50 έτος της ηλικίας.
-          Εάν μια γυναίκα στην οικογένεια εμφάνισε Caμαστού και ωοθήκης και ή μια νόσος εμφανίστηκε στο 40 έτος ή νωρίτερα.
-          Εάν μια γυναίκα εμφάνισε Caκαι στους δύο μαστούς.
-          Εάν μια γυναίκα εμφάνισε Caωοθήκης πριν το 40 έτος.
-          Εάν ένας άνδρας στην οικογένεια εμφάνισε Caμαστού.
Αλλά και εάν ο κίνδυνος σε γυναίκες σε τέτοιες οικογένειες είναι αυξημένος δεν σημαίνει ότι πρέπει οπωσδήποτε να νοσήσουν.
Δ:         Διατροφή και τρόπος ζωής, τροφές πλούσιες σε λίπη είναι ένας σχετικός παράγων για καρκίνο του μαστού όπως και για άλλους καρκίνους (στομάχι, οισοφάγου, εντέρου). Στον καρκίνο του μαστού παίζει φαίνεται ρόλο η επίδραση του λίπους στην αύξηση των ενδογενώς παραγομένων οιστρογόνων.
Η παχυσαρκία στην παιδική και εφηβική ηλικία φαίνεται ότι ευνοεί την ανάπτυξη του καρκίνου του μαστού. Η υπερβολική κατανάλωση τροφών με μεγάλη θερμιδική αξία, με έλλειψη σωματικής δραστηριότητας, οδηγεί σε αύξηση του λίπους του σώματος με αποτέλεσμα την αύξηση των ενδογενώς παραγομένων οιστρογόνων.
Αλλά και η αύξηση βάρους κατά την εμμηνόπαυση με BMI(δείκτης μάζας σώματος)  άνω των 30 αυξάνει ελαφρώς τον κίνδυνο εμφάνισης Caμαστού.
Η διατήρηση λοιπόν του φυσιολογικού σωματικού βάρους τόσο στην παιδική και εφηβική ηλικία όσο και στην ενήλικη ζωή, μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης του καρκίνου του μαστού.
Η κατανάλωση αλκοόλ αυξάνει τον κίνδυνο σε συνδυασμό μάλιστα με έλλειψη φυλικού οξέος (χόρτα, λαχανικά, σόγια, πράσινη σαλάτα).
 
Κάπνισμα
Γυναίκες που στα 16 τους χρόνια καπνίζουν, ίσως αυξάνουν τον κίνδυνο για εμφάνιση Caμαστού. Κάπνισμα μετά την εφηβεία δεν φαίνεται να επηρεάζει.
Το κάπνισμα πάντως γενικώς σχετίζεται με πολλούς καρκίνους και όποιος το αποφεύγει μειώνει αντιστοίχως τον κίνδυνο για πολλές σοβαρές αρρώστιες.
 
Σωματική άσκηση
Μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης του Caμαστού αλλά και άλλων νοσημάτων καθ` ότι ενισχύεται το ανοσοποιητικό σύστημα.
Οι εκτρώσεις δεν φαίνεται να αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης του καρκίνου του μαστού, ενώ ο θηλασμός τον μειώνει.
Ε:         Περιβαλλοντολογικοί παράγοντες.
Ιονίζουσες ακτινοβολίες (όπως ραδοισότοπα ή ακτίνες Roentgen) μπορεί να προκαλέσουν καρκίνο σε ιστούς που είναι ακτινοευθαίσθητοι όπως και ο μαστός.
Είναι απαραίτητο οι ακτινολογικές εξετάσεις να γίνονται με φειδώ. Πρέπει να τονισθεί ότι όσο πιο νέα είναι η γυναίκα (παιδική και εφηβική ηλικία) τόσο πιο ευαίσθητος είναι ο μαστός στην ακτινοβολία.
 
Η πρώιμη διάγνωση λοιπόν είναι το Α και το Ω της πρόληψης του καρκίνου του μαστού.  Και εδώ πρέπει να δοθεί η μεγαλύτερη σημασία. Για να επιτευχθεί αυτό, συνιστάται απαραίτητα να γίνεται ο τακτικός προληπτικός έλεγχος.
α)         Η αυτοεξέταση του μαστού από την ίδια τη γυναίκα κάθε μήνα κατά προτίμηση μετά την περίοδο.
β)         Κλινική εξέταση από τον γιατρό μια φορά το χρόνο.
γ)         Υπερηχογράφημα μαστών ή και μαστογραφία αναλόγως την ηλικία, το ιστορικό της γυναίκας και το ψηλαφητικό εύρημα.
Η μαστογραφία είναι η σπουδαιότερη εξέταση για την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του μαστού. Η ακτινοβολία που δέχεται ο μαστός είναι αμελητέα. Συνιστάται συνήθως να γίνεται μια μαστογραφία αναφοράς στην ηλικία μεταξύ 35 και 40 και στη συνέχεια κάθε χρόνο.
 
Ανακεφαλαιώνοντας θα μπορούσε κανείς να συμβουλεύσει τις  γυναίκες:
1.         Αυτοεξέταση μια φορά το μήνα από την ηλικία των 20 ετών.
2.         Μια φορά τον χρόνο ιατρική εξέταση με μαστογραφία ή και άλλες απεικονιστικές μεθόδους αναλόγως της ηλικίας και των κλινικών ευρημάτων.
3.         Επίσκεψη στο γιατρό όταν διαπιστωθεί κάτι το διαφορετικό στο μαστό.
4.         Ενημέρωση από το γιατρό για τους κινδύνους που υπάρχουν, όταν νοσήσει κάποια συγγενής πρώτου βαθμού.
5.         Διατήρηση του σωστού βάρους του σώματος καθ` ότι η παχυσαρκία είναι παράγων κινδύνου.
6.         Ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος με καλή υγεινή διατροφή και σωματική δραστηριότητα.
7.         Αποφυγή λιπαρών τροφών και λήψη βιταμινών και φυτικών ινών.
8.         Αποφυγή αλκοόλ, κυρίως μετά την εμμηνόπαυση.
9.         Περιορισμός του καπνίσματος.
10.       Τεκνοποίηση σε μικρή ηλικία (κάτω των 30) και διατήρηση του θηλασμού όσο γίνεται περισσότερο.


 

Δρ. Βασίλειος Μπέλλιος
Μαιευτήρ - Χειρουργός - Γυναικολόγος
Διδάκτωρ Πανεπιστημίων Βιέννης & Αθηνών